TA, Transactionele analyse, een waardevol communicatiemodel
Alles wat binnen ons bewustzijn is geweest wordt nauwkeurig geregistreerd en opgeslagen in ons neurologisch
systeem (hersenen, etc.) en kan worden afgespeeld in het heden. Een activerende prikkel kan herinneringen
oproepen die afkomstig zijn uit dat geheugen. Deze prikkels kunnen van buiten komen of intern worden
veroorzaakt op grond van eerdere externe gebeurtenissen. Overeenkomstige prikkels roepen
overeenkomstige gedachten op, maar het vervolg van een gedachtengang kan telkens verschillend zijn. Het
geheugen van de mens werkt als een HI-FI stereo DVD-recorder of Videorecorder, die altijd aanstaat en alles
registreert.
De grondlegger van TA is Dr. Eric Berne, Hij geeft o.a. de volgende definities over TA :
Transactie : Een eenheid van sociale omgang (Aktie-Reactie)
In communicatie:
A laat wat zien, horen, voelen = Transactionele Prikkel,
B zal dan iets zeggen, doen, etc.= Transactionele Reactie.
TA is de onderzoek methode van deze ene (gehele) transactie
Ik doe jou iets, en jij doet iets terug',
En de bepaling welk deel van het veelzijdig individu de boventoon voert'. Door middel van TA wordt tevens de
informatie gerangschikt die is verkregen door deze transacties te analyseren en te ontleden in woorden die per
definitie dezelfde betekenis hebben voor iedereen die deze woorden gebruikt. Overeenstemming m.b.t.
woorden en-of uitdrukkingen, samen met de overeengekomen betekenis, zijn de sleutel tot wederzijds begrip
en communicatie.
TA gaat uit van drie verschillende zijnswijzen' in ieder mens. Voortdurende observatie en controle van de
response geven de verschillende parts' of sub-persoonlijkheden binnen deze drie zijns-wijzen te zien. In ieder
mens leeft de kleine persoon die hij/zij was als driejarige. Ook zijn eigen ouders leven in hem. Dit zijn feitelijke
geheugen registraties van wezenlijke ervaringen, interne en externe gebeurtenissen, waarvan de belangrijkste
plaatsvonden in de eerste vijf levensjaren.
De zijnstoestanden in TA als fenomenologische realiteiten.
· Kind (onmacht, gekwetste kind / onbewust, het creatieve en natuurlijke kind)
· Ouder (macht, de kritische ouder / onbewust, de overbezorgde ouder)
· Volwassene (kracht, bewuste keuze)
Deze zijnswijzen worden niet als 'rollen' beschouwd, maar als een psychologische realiteit aangemerkt.
Deze zijnstoestanden mogen niet verward worden met begrippen van Siegmund Freud
Über-ich
Ich
Es
Een 'zijnstoestand' wordt veroorzaakt door het opnieuw projecteren van in het geheugen geregistreerde
gegevens omtrent gebeurtenissen uit het verleden waarbij echte mensen, echte tijdstippen, echte plaatsen,
echte besluiten en echte gevoelens zijn betrokken.
de uitnodiging namens Nyenrode voor de conferentie ´Bezielde Arbeid´ op 4 oktober 2007. waar Luuc
Christiaanse zijn nieuwe zelfhulpboek met twee zelfhulp-cd´s ´de Verlichting´presenteerde
De powerpointdiashow op 4 oktober op Nyenrode van Luuc Christiaanse hier downloaden en afspelen
De stelling van Luuc Christiaanse was hierbij dat zolang directieleden en leidinggevenden nog niet, de door hen
zelf geambieerde ideale stabiele persoonlijkheid (vanuit een onderzoek) bereikt hebben, het moeilijk blijft
mensen te inspireren en motiveren. Dit deed hij aan de hand van de presentatie van zijn zelf ontwikkelde
methode ´de Kernfusietraining´ en een ooit eerder gepubliceerd ´ vergeten´ Duits onderzoek onder
directieleden en leidinggevenden. Zelfonderzoek onder directieleden en leidinggevenden blijft primair een
belangrijk onderdeel om werkelijk bezield werken te kunnen bereiken bij medewerkers en directieleden. De
zelfhulpmethode is daar een effectieve kortdurende en voor iedereen betaalbare en uitgelezen, al veel
toegepaste vorm voor.
Het veelzijdig individu, de persoonlijkheid als O-V-K systeem
Ouder- Volwassene- Kind of Macht, Kracht en Onmacht systeem
De Ouder (macht, onbewust):
In de ouder zijn de aangeleerde levens-opvattingen gebundeld. De naam Ouder is gekozen als de beste
omschrijving omdat het gaat over registratie van voorbeelden en uitspraken van de eigen ouders, of
plaatsvervangers, welke toen de meeste indruk hebben gemaakt. De Ouder bestaat uit een gigantische
hoeveelheid representaties die in het geheugen zijn opgeslagen. Meestal opgedrongen en onberedeneerd
externe indrukken, opgedaan in de eerste vijf levensjaren.
De Ouder is specifiek voor iedere persoon omdat de registraties van die reeks vroege ervaringen voor elk
individu uniek zijn. Deze informatie is rechtstreeks geregistreerd zonder voorafgaande correctie of connectie,
omdat het jonge kind afhankelijk is en nog niet in staat begrippen te vormen. Dit maakt het hem onmogelijk
wijzigingen, correcties of generalisaties aan te brengen of verklaringen te vinden. In de ouder zijn alle
vermaningen, regels en wetten, goed en kwaad geregistreerd die het kind van zijn ouders te zien of te horen
kreeg.
We spreken over de periode vanaf wellicht de conceptie tot het moment van socialisatie (5-7 jaar) en omvat de
gehele ouderlijke communicatie, verbaal en non-verbaal, het gehele V-A-K- gebied. In deze geregistreerde
representaties zijn de duizenden nee's' en niet doen' opgenomen, de tikjes op de vingers, het weghalen uit
gevaarlijke situaties, de blijde gezichten , de kirrende kreetjes, de boze gezichten, het opgeheven vingertje,
etc. etc.
Wat later worden hier duizenden moetismen, waarden en overtuigingen aan toegevoegd, wellicht vanuit
opvoedkundig of ethisch standpunt goed bedoeld, misschien goed of slecht, maar in de kinderziel geregistreerd
als de waarheid ! Een permanente registratie die niemand kan verwijderen, een opname op een band die het
hele leven kan worden afgedraaid. De basis voor onze houding in het leven, de elementen van onze Meta-
programma's. Denk hierbij eens aan de inconsequentie van de vele ouderlijke handelingen' : Roken is slecht,
maar ze roken zelf wel! Lieg niet, maar ze vertellen zelf leugens. Een mes is gevaarlijk, maar ze spelen' er zelf
wel mee. Voor het kind is het (nog) niet veilig deze inconsequenties in twijfel te trekken en dus raakt het
verward en verbijsterd. Omdat deze gegevens verwarring en angst veroorzaken, verdedigt het kind zich door
de registratie uit te schakelen.
Door deze tegenstrijdige informatie uit te sluiten zal het kind ook veel goedbedoelde informatie derhalve niet
registreren, het krijgt geen kans door te komen als sterke invloed in het leven van de persoon. In het latere
leven zal dit voor mensen die niet in staat zijn achteraf deze informatie te evalueren, mogelijk leiden tot
tweeslachtigheid, tegenstrijdigheid en wanhoop. Veel Ouder-informatie vinden we in ons huidige leven terug
onder de rubriek Hoe moet ik...' Allemaal gebaseerd op voorbeelden die we aangereikt hebben gekregen en
noodzakelijk om hier te overleven. Van het inslaan van een spijker tot het geven van een hand. Van het
dekken van de tafel tot wat gezond is om te eten en wat niet. Duizenden voorbeelden, nodig om in een
gemeenschap te kunnen leven. Later, als de Volwassene vaardiger is geworden en in staat is de Ouder-
informatie te evalueren en te beoordelen, worden deze handelwijzen soms aangepast of vervangen door
betere ; het leereffect van hij die leren wil en kan. Vaak echter blijven typische Ouder-gewoonten en waarden
als vastgeroest achter.
Met name als de oorspronkelijke instructies met strenge nadruk zijn opgenomen.
Veel filters ontstaan door:
· Vervormen
· Verwijderen
· Generaliseren
Hierdoor krijg je pasklare informatie voor actuele transacties. Of en in hoeverre de Ouder-informatie een
zegen of een last is, is sterk afhankelijk van de ontwikkeling van de Volwassene. Buiten onze biologische
ouders of evt. opvoeders is er inmiddels een belangrijke verwarrende informatie bron bijgekomen. Televisie
heeft uiteraard een enorme impact op deze zijnstoestand. De ongelooflijke hoeveel inconsequente informatie
die over een kind wordt uitgestort draagt ongetwijfeld bij tot een verzwakte of uiteengevallen Ouder.
Veel gebruikte woorden in de Ouder-zijnstoestand zijn:
kritische ouder
· moeten
· mogen
· dwingen
· waarom jij!
· nooit
· niet
· altijd
. eigenlijk
. dat hoort zo
. jagen
overbezorgde ouder
- zal ik het maar voor je doen?
- ach stakker, dat kon je ook niet weten,toch
- doe je jas nou dicht anders vat je kou (tegen een 14 jarige).
Deze Ouder-zijnstoestand kan men bijvoorbeeld herkennen aan gedrag of uitingen als:
kritische ouder
· dwangmatigheden
· regels stellen
· starre eisen
· boze blikken
· grillen
. dominant
. stoer
. hatelijkheden
. cynisme
. sarcasme
. arrogantie
. verbazing en onthutsing uiten
. bravoure
. humor veinzen,
· zelfverwaarlozing
· buitensporigheden
· zelfbeperking
· gejaagd gedrag
· gehaast
overbezorgde ouder
- bekemmend opvoeden
- betuttelen
- kind onderschatten voor wat betreft zelfervarend -en lerend vermogen
Het Kind (onmacht, onbewust): De gevoelsmatige levenshouding
Terwijl de gegevens worden geregistreerd tot een geheel, van wat wij de Ouder noemen, wordt tegelijkertijd
een andere registratie gestart. Een registratie van interne gebeurtenissen, de reacties van de kleine mens. De
reacties op wat hij hoort en ziet, zijn gevoelens, zijn beperkt begrip, gebouwd op onbegrip ; de gevoelsmatige
levensopvatting. Er is dan nog onvoldoende tekst tot zijn beschikking, reacties zijn dus gevoelsmatig. Hij is nog
klein, afhankelijk, onhandig en onbekwaam en erg gevoelig voor boze blikken, tikjes of verwaarlozing.
Bovendien wordt hij blootgesteld aan een veelheid van onbegrijpelijke absolute en starre eisen waar hij geen
touw aan kan vastknopen. Er is een aangeboren, genetische aanleg tot eten en drinken, zijn behoefte doen, op
momenten waarop het lichaam dat aangeeft. Een aanleg om alles te onderzoeken, overal op te slaan, aan te
raken, te vermorzelen en dingen doen om te kijken, te horen en te voelen wat er dan gebeurt. De ouders
(opvoeders) reageren hierop en wijzen op regelmaat, orde en regels hetgeen in tegenspraak is met de
natuurlijke behoeften van het kind. Beloningen en straf uit bestwil, goedkeuring die telkens kan wegvallen of
veranderen levert de onpeilbare mysterie voor het kind dat te weinig informatie heeft om te (be)oordelen. Het
standaard patroon van onze opvoeding is in feite een frustrerend civilisatie-proces wat toen leidde tot een
reeks negatieve gevoelens. Of in TA termen : Het kind komt tot de conclusie : Ik ben Niet OK ; een Niet-OK
Kind.
Deze conclusies en voortdurende beleving van ongelukkige gevoelens worden permanent vastgelegd in het
geheugen, het neurologisch systeem, en kunnen niet zomaar worden gewist. Deze permanente vastlegging is
het restje Kind wat overblijft : Bij ieder kind, ook uit een perfect gezin, en zeer zeker uit een situatie van grove
verwaarlozing, wreedheid of mishandeling. Net als de Ouder is het Kind een zijnswijze waar naar iedereen, elke
persoon kan overgaan tijdens zijn huidige transacties. Alle prikkels kunnen de kinderjaren doen herleven en
dezelfde gevoelens oproepen die we toen ondergingen.
Waar we nu worden geconfronteerd met onmogelijke alternatieven, waar we ons nu in het nauw gebracht
voelen of dat ook werkelijk zijn, roepen die situaties Het Kind' tevoorschijn.
Derhalve, als een mens in de ban is van zijn (negatieve) gevoelens, zeggen we dat het Kind aan het woord is.
Als iemands verstand wordt overheerst door zijn woede, zeggen we dat zijn Kind de leiding heeft. Feitelijk
overdreven emoties, niet rationeel verklaarbaar. Al deze informatie komt door in de actuele transacties.
In het Kind zitten ook positieve kwaliteiten. Denk hierbij aan nieuwsgierigheid, creativiteit, de zucht naar
onderzoeken, aanraken, voelen, ervaren en de eerste ongeëvenaarde gevoelens van Oooh, zit dat zo !'
Ervaringen, de primeurs in het leven: Het verlangen naar Zelf'!
Deze gevoelens van intense blijdschap worden eveneens vastgelegd. Bij alle Niet-OK- registraties vormen deze
positieve ankers een tegenwicht welke ook opnieuw kunnen worden beleefd. De onvoorwaardelijke liefde, de
intense tevredenheid, de warme veiligheid, de onbegrensde mogelijkheden, bieden de mens ook in zijn huidige
transacties, een gevoel dat alles mogelijk moet zijn. In het algemeen is geobserveerd, dat in onze wereld de
Niet-OK-gevoelens de goede gevoelens verre overtreffen.
De ontwikkeling van de Ouder en het Kind, vindt in hoofdzaak plaats gedurende de eerste 5 levensjaren. Het
feit dat het kind in de socialisatieperiode, welke aanvangt als het kind naar school gaat, de Ouder gaat
gebruiken, is hierbij een duidelijke indicatie. Wat de negatieve emoties betreft, het is vrijwel uitgesloten dat er
een emotie is die een 5 jarige niet in de hevigste vorm heeft ondergaan.
Veel gebruikte woorden in de Kind-zijnstoestand zijn:
Gekwetst of het verlaten kind
· Het is mijn schuld
· Alweer?
· Waarom ik?
· Het is altijd mijn schuld
· Het zal het ook altijd blijven.
. Ja ik zal het proberen
. Ja, maar
. Misschien kan ik het
. Ik voel me: geuit als ´je voelt je´ lullig, kut of vervelend etc.
Natuurlijk kind
- jippy lekker spelen lekker gek doen
- dag hoe heet jij,
- wat ben je mooi, ik vind jou leuk
- ik wou dat je mijn mammie was
- jij begrijpt me tenminste wel
- ga je mee dansen
Deze Kind-zijnstoestand kan men bijvoorbeeld herkennen aan uitingen van:
Gekwetst kind
· frustratie
· verlatenheid
· machteloosheid
· verdrietigheid
· angstigheid· paniekachtigheid
· schrikachtigheid
· jaloerzigheid
· afgunstigheid
· graag willen helpen om aardig gevonden te worden
. op zijn manier de zaak te willen redden om zich veilig te voelen.
· ja zeggen bij nee voelen
. nieuwsgierig
· roddelachtigheid
· klagerigheid
. somatiseren
. vreetbuien
. snoepen
. hyperventilatie
. nare dromen
. angsten
. fobieen
- gepest worden
Natuurlijk kind
- in het nu zijn en geen besef van tijd enverantwoordelijkheid
- onderzoekend, soms wat roekeloos
Het Aangepast
Dit kind met een scala aan overlevingsstrategieen is te herkennen aan bijvoorbeel typische rollen,
vaak worden de kritische ouder-gedragingen van de leraren en opvoeder(s) overgenomen (geinternaliseerd)
- helper
- redder
- perfectionist
- wereldverbereraar
- intrigant
- pester (soms om te voorkomen om gepest te worden)
- controlfreak
- advokaatje
- bemiddelaar
· dwangmatigheden
· regels stellen
· starre eisen
· boze blikken
· grillen
. dominant
. stoer
. hatelijkheden
. cynisme
. sarcasme
. arrogantie
. verbazing en onthutsing uiten
. bravoure
. humor veinzen,
· zelfverwaarlozing
· buitensporigheden
· zelfbeperking
· gejaagd gedrag
· gehaast
- betuttelen
De Volwassene (Kracht, of Autonomie, bewust)
Als een kind zo'n 10 maanden oud is gebeurt er iets bijzonders. Tot die tijd bestond het leven uit hulpeloze en
ondoordachte reacties op gebeurtenissen in zijn omgeving. Het kind heeft dan al een Ouder en een Kind in zich.
Tot die tijd had het echter nog niet het vermogen om een reactie te kiezen of zijn omgeving te beïnvloeden,
kon geen richting geven en heeft eenvoudig alles genomen zoals dat kwam. Rond de tien maanden begint het
kind de macht van de eigen beweging te ervaren, het kan dingen hanteren, begint te bewegen en geeft het alle
aandacht om dingen te bekijken en te onderzoeken. Het begint in een wereld te leven. De baby gaat ontdekken
dat hij in staat is iets te doen wat uit zijn eigen bewustzijn voortkomt, uit zijn eigen oorspronkelijk wezen.
Deze zelfverwezenlijking is het begin van de Volwassene. De gegevens in de Volwassene nemen toe naarmate
het vermogen van het kind toeneemt om zelf verschillen te ontdekken tussen de aangeleerde' opvattingen in
zijn Ouder, en de gevoelsmatige' levensopvatting in zijn Kind : het ontwikkelt langzamerhand een doordachte'
levensopvatting, gebaseerd op het verzamelen, sorteren en verwerken van gegevens.
In de eerste levensjaren is de Volwassene kwetsbaar en onzeker. De Volwassene kan makkelijk worden
uitgeschakeld door de eisen en bevelen van de Ouder of door de angsten in het Kind. Meestal krijgt de
Volwassene een nieuwe kans. Als de schrik of het verdriet over zijn, zal de nieuwsgierigheid het winnen en
wordt er opnieuw op onderzoek uitgegaan zodat eigen ervaring kan worden opgedaan. De Volwassene is een
zijnswijze die altijd in wording is : informatie verzamelen, verwerken en besluiten produceren, na vergelijking
van die informatie met de bronnen Ouder en Kind en met zijn eerdere ervaringen.
Door de Volwassene kan het individu onderscheid maken tussen het leven zoals hem dat werd gedemonstreerd
en geleerd (Ouder), het leven zoals hij dat aanvoelde, wenste of droomde (Kind), en het leven zoals hij dat zelf
verklaart (Volwassene ) De Volwassene is nooit uitgeleerd.
Veel gebruikte woorden in de Volwassen-zijnstoestand zijn:
Volwassen medewerker / zich volwassen gedragende ouder
· Ik kies
· Ik besluit
· Ik doe
· Ik ga
· Ik merk
· Ik kan
· Wie?
· Wat?
· Welke?
· Waar?
· Hoe?
· Wanneer?
· Waarnemen
· Besluiten
· Observeren
Deze Volwassen-zijnstoestand kan men bijvoorbeeld herkennen aan uitingen van:
Volwassen medewerker en de zich volwassen gedragende ouder
. Liefde
. Compassie
· Empathie
· Belangstelling
· Zelfbewust gedrag
· Benieuwd zijn
. Interesse
· Sympathie
· Verantwoordelijkheid
Literatuur-verwijzing:
· Ik ben O.K., Jij bent O.K. : Thomas A. Harris ISBN : 90 263 0345 9
· Blijf O.K. : Amy Bjork Harris & Thomas A. Harris ISBN 90 263 0689
· Mens erger je niet : Eric Berne : s'Gravenhage : NVSH, 1971
. Het Geheim der besten
Neem contact op voor telefonisch vrijblijvend advies via 020 647 92 02 of mail ons je vraag.
Maak contact met Luuc (psychotherapie volwassenen) Maak contact met Marja (psychotherapie kinderen)
Maak contact met Luuc (coaching bedrijven/overheid) Maak contact met Marja (psychotherapie volwassenen)
'Je hoeft nog niet ziek te zijn om beter te willen worden'
Doe de online zelftest of druk hem af om in te vullen en ken je eigen stressgevoeligheid.
Welkom, maak kennis met de kortdurende Kernfusiemethode® in een traject van zeven sessies mét, voor thuis, zelfhulp-cd's.
Wij zijn gespecialiseerd in het oplossen van conflicten, die zich zowel thuis als op de werkvloer voordoen of bij interne conflicten, die het gevolg zijn van onverwerkte emotionele gebeurtenissen. De chronische stress, die daar het gevolg van is kan ondermeer slaapproblemen, (faal) angsten, hyperventilatie, darmproblemen, conflicten door gedrags-problemen en zelfs een burnout opleveren. U kunt kiezen voor een zakelijk of persoonlijk advies, een kortdurend effectief coaching -of therapietraject voor zowel volwassenen, ouders, jongeren als kinderen. We werken aan de hand van systemische oplossingen, zelfhulp-methoden op cd en de door de Mee-denkers ontwikkelde Kernfusiemethode. Wij, Marja Wijntjes en Luuc Christiaanse zijn beiden Europees geregistreerd psychotherapist.
