Faaalangst Zie het artikel
'Wat is faalangst en wat kan ik er aan doen?' met tips hieronder.
faalangst
Spreken in het openbaar
Spreken in het openbaar is een van de meest voorkomende angsten en meer dan 80 % van de mensen heeft daar in meer of mindere mate last van als sprake is van het moeten spreken in het openbaar. Dit heet dan spreekangst. Ongeveer tien procent van de leerlingen in het basisonderwijs heeft last van faalangst.Met faalangst wordt hier niet de 'normale' angst die iedereen kent bedoeld, een bepaalde basisspanning die nodig is om prestaties te leveren en dingen te durven. Deze 'natuurlijke' angst is een reactie van ons lichaam op dreigend gevaar. Dit kan heel positief werken: een gezonde portie spanning, bij een toets net zo goed als een sportwedstrijd, maakt dat je alerter, meer prestatiegericht en strijdvaardiger bent. Men noemt dit dan ook positieve faalangst. Maar angst kan ook zo negatief zijn dat het iemand geheel blokkeert. Het zorgt ervoor dat je niet meer helder kunt denken: je geheugen loopt vast of je gooit alles door elkaar, je denken wordt chaotisch of je klapt volledig dicht. De angst kan dan zo hoog oplopen dat je niet meer goed kunt functioneren. Deze angst, de angst om te falen, noemen we (negatieve) faalangst.
Waar herken je faalangst aan ?
Wanneer deze spanning een negatieve invloed heeft zou je het liefst willen vluchten, onzichtbaar willen zijn. De omgeving maakt dit niet mogelijk: er moeten vragen worden beantwoord, een spreekbeurt worden gehouden of een lezing worden gegeven etc. Tevens is er de machteloosheid er iets aan te doen, terwijl men weet dat men kalm moet blijven om optimaal te kunnen functioneren. De adrenaline zorgt ervoor dat de hersenen minder goed functioneren (hoe meer adrenaline er door de bijnieren wordt geproduceerd, hoe groter de neiging te willen vluchten), toch wordt er een prestatie verlangt. Dit conflict roept allerlei geestelijke, emotionele en lichamelijke spanningen op.
De reacties op faalangst kunnen zijn:
Fysiek:
het lichaam spant zich en elk persoon heeft zijn 'zwakke plek' waarop de spanning zich ent: buikpijn, spierpijn, hoofdpijn, beven, hartkloppingen, zweten, zuchten, te diep inademen. Het kunnen allemaal uitingen zijn van faalangst;
Cognitief:
de adrenaline zorgt ervoor dat het denken wordt geblokkeerd. Als dit verschijnsel zeer ernstig is, kan men helemaal niet meer denken. Dit noemt men dan een 'black- out'. Na het prestatiemoment verdwijnt de adrenaline uit het bloed en kan men weer denken en weet men alles weer, waar men tijdens de toets maar niet op kon komen. Andere cognitieve reacties zijn:
negatief voorspellen, doemdenken, steeds negatief evalueren, vergelijken met anderen of anderzijds extreem relativeren;
Gedragsreacties:
chaotisch te werk gaan, erg detaillistisch studeren, veel wiebelen, voortdurend onderbreken en weglopen, afdwalen met gedachten etc. Deze reacties kunnen opduiken zowel voordat men aan de te verwachten prestatie begint, als ook terwijl men bezig is of ook achteraf.
Faalangst in het onderwijs: Wat is faalangst en wanneer ontstaat het ?
Faalangst is een merkwaardig verschijnsel. In spannende omstandigheden (bijvoorbeeld bij een toets) wordt het faalangstige kind zo angstig, dat het als het ware verkrampt. Daardoor presteert het kind minder dan het in werkelijkheid kan. De auteur I. Coomans zegt er het volgende over:
Faalangst is het geheel van fysieke, cognitieve en gedragsmatige reacties op een situatie waarbinnen men, naar eigen aanvoelen, een prestatie moet leveren die om een of andere reden belangrijk wordt geacht, en waarbij men de kans op mislukking reëel inschat.
Het is onze ervaring (de Mee-denkers) dat mensen die een ooit prestatiegerichte
overlevingsstrategie hebben gekozen en mensen die zich niet goed hebben voorbereid het meest
last hebben van angst om te falen. Van de laatstgenoemden weten we vaak van te voren zeker
dat ze zullen falen. Bij de eerstgenoemde groep verwacht men het vaak niet.
Faalangst ontstaat dus in situaties waarbij iemand beoordeeld wordt of beoordeeld denkt te worden.
Dit is ook het kenmerkende van faalangst: het treedt alleen op in bepaalde toestanden. Het is als
het ware een afgebakende angst. Het kan voorkomen dat een 'faalangstige' leerling alleen last
heeft van faalangst bij het vak taal. Bij rekenen bijvoorbeeld kan het kind helemaal geen faalangst vertonen en gaat het juist met plezier aan het werk.
De school, als onderwijsinstituut, zit vol taakopdrachten (beoordelingen!) van kinderen. Bij vliegers, die een aantal keer per jaar in een flightsimulator, onder toezicht van een examinator steeds maar weer moeten bewijzen dat ze nog geschikt zijn en adequaat op stresssituaties kunnen reageren kan er na verloop van tijd ook faalangst optreden. Het is dan ook niet zo gek, dat faalangst vooral in die situaties en op scholen voorkomt.
Drie soorten faalangst:
Angst kan al optreden als de leerkracht de toets uitdeelt. Er moet nu min of meer verplicht een taak uitgevoerd worden.. Ook kan een kind geheel verkrampen bij het zien van allerlei toestellen in de gymzaal. Er zijn dan ook drie soorten faalangst:
Motorische faalangst: ('Ik durf dat wandrek niet in')
Er zijn kinderen die heel angstig worden bij vakken als tekenen, handvaardigheid en bewegingsonderwijs.
Er wordt een beroep gedaan op het motorisch handelen. Er zijn kinderen die er vreselijk tegenop zien iets met hun lijf te moeten doen Dit handelen lukt niet, omdat de angst zorgt voor een verkrampte houding. De leerkracht verwacht dit niet, omdat het kind fysiek wel in staat is de oefening uit te voeren.
Sociale faalangst: ('Ik ben bang dat ze me uit zullen lachen')
Kinderen trekken op school de hele dag met elkaar op, grotendeels in groepsverband. Voor de een is dat heerlijk, voor de ander een ramp. Om op een doelmatige manier met klasgenoten op te trekken is heel wat nodig. Je moet bijvoorbeeld weten hoe je een beetje meetelt in de groep. Of: hoe je juist niet al te veel opvalt.
Het kind dat sociaal faalangstig is ervaart de school niet als een rustige, veilige plek. Het heeft telkens het gevoel dat het niet aardig of lief wordt gevonden. Volgens de auteur Wolpe houdt sociale faalangst in dat het kind bang is voor kritiek, voor bekeken worden tijdens het werk, voor niet- geaccepteerd worden, voor sociaal op de voorgrond treden en voor autoriteitspersonen. Er is sprake van een geremdheid in het leggen van contacten en het hebben van te weinig sociale vaardigheden. Aan de leerling is vaak te zien of hij of zij sociaal faalangstig is (denk maar aan het teruggetrokken, stille kind of juist het drukke, nerveuze kind).
Cognitieve faalangst: 'Ik behoor het te kunnen, maar..')
Deze vorm van faalangst slaat voornamelijk op opdrachten die te maken hebben met het leren op school, waar een beoordeling aan te pas komt. Het kan al zo zijn dat als de leerkracht nieuwe leerstof aankondigt, de leerling last heeft van klamme handen, hoofdpijn, buikpijn etc. Hierdoor kunnen de leerlingen de uitleg slecht volgen. Hun concentratie wordt gestoord door de vrees dat ze het wel weer niet zullen snappen. Het vooruitzicht van een toets of overhoring zorgt voor een piek in de cognitieve angst.
Mengvormen:
Cognitieve, motorische en sociale faalangst kunnen in combinatie met elkaar voorkomen. Een leerling die onverwacht voor de klas een beurt krijgt, kan geblokkeerd raken door alle ogen die hij of zij op zich gericht weet. Het feit dat de leerling de geleerde woordjes niet meer weet, vormt het cognitieve aspect, de rol van het publiek van klasgenoten het sociale aspect.
Faalangst lijkt bovendien als een olievlek te werken : het begint op een klein afgebakend terrein, maar ongemerkt breidt de angst zich uit naar andere situaties.
Faalangst uit zich op school in verschillende vormen: je kunt spreken van motorische-, sociale- en cognitieve faalangst. Ook bestaat er een mengvorm van deze drie faalangstvormen.
Het lichaam reageert verschillend op faalangst, het ene kind spreekt over misselijk en hoofdpijn. Een ander kind heeft het over een wilde storm in -of een strakke band om - het hoofd die het denken geheel blokkeert.
Faalangst is een gevoel en gevoelens zijn niet altijd zichtbaar voor de buitenwereld.
Oorzaken van faalangst:
De omgeving van het kind heeft grote invloed op de ontwikkeling van het kind. Het vertelt het kind of het een prettige wereld is, of juist een onveilige wereld waar je bang voor moet zijn. Wanneer een kind opgroeit in een gezonde, warme omgeving, ontwikkelt het kind een positief zelfbeeld. Als het kind een negatief zelfbeeld heeft, zit het niet lekker in zijn of haar vel. Faalangstige kinderen hebben vaak een negatief beeld van zichzelf. Een negatief zelfbeeld staat de gehele ontwikkeling in de weg.
Als het kind regelmatig negatieve ervaringen opdoet, heeft dit invloed op het zelfbeeld van het kind. Deze zijn bepalend voor hoe men zich doorgaans voelt en hoe men de eigen omgeving, taak, toekomst en anderen tegemoet treedt. Dus hoe je jezelf ziet en hoe je je eigen mogelijkheden en beperkingen ervaart. Hoe iemand zich voelt, bepaalt de manier van zijn of haar handelen. Als het kind in plaats van positieve regelmatig negatieve ervaringen opdoet, heeft dit invloed op het zelfbeeld van het kind. Het kind kan dan een negatief beeld van zichzelf ontwikkelen en kan in een negatieve cirkel terecht komen. De leerling let dan alleen nog maar op de negatieve zaken. De positieve ervaringen worden niet eens meer gezien en als ze al gezien worden, worden ze niet toegeschreven aan zichzelf maar aan het toeval. 'Tunnelvision' wordt dit ook genoemd. Nadat het kind vele keren een mislukking heeft moeten ervaren gaat het kind denken: 'Ik kan het toch niet'. Bij volwassenen die veel in een onveilige stressvolle situatie moeten werken heeft dit het zelfde effect
De auteur I. Coosemans geeft hiervan een voorbeeld. Een dyslectische leerling wordt al vroeg geconfronteerd met falen. De voorbereidende lees- en schrijfoefeningen, in groep één en twee, zijn voor de dyslectische leerling een grote 'blokkade': het kind ervaart de constante mislukking bij het maken van de werkjes. Dit heeft invloed op het zelfbeeld van het jonge kind: het kind heeft het gevoel geen invloed te hebben op de situatie. Belangrijk is dus om deze cirkel te doorbreken, zodat het kind het kind weer nieuwe situaties durft aan te gaan. Een goede, snelle diagnose is dan ook van groot belang.
Bij het op zoek gaan naar de oorzaken van faalangst is het belangrijk om na te gaan wat de oorzaken zijn van het probleem. Ligt de oorzaak in het gezin of moet de oorzaak gezocht worden op de prestatiegerichte school. De cultuurverschillen spelen een secundaire rol. In de eerste plaats gaat het om de leerling als individu: hoe is het zelfbeeld van het kind, wanneer en in welke situaties is het faalangstig etc. Pas wanneer dit beeld onvoldoende houvast geeft, kan het zinvol zijn cultuurverschillen in ogenschouw te nemen.
Als men weet wat waarom het kind faalangstig is, kan het probleem beter aangepakt en geaccepteerd worden.
Het herkennen van faalangst:
Cognitieve, sociale en motorische faalangst uiten zich op verschillende manieren. In de klas
zijn het niet alleen onderpresteerders, maar ook zijn het zoals gezegd regelmatig de kinderen die juist erg perfectionistisch zijn. Ze mogen van zichzelf geen fouten maken of geen lager
cijfer halen dan een acht. Natuurlijk zijn er ook kinderen die hun onzekerheid tonen door alles nog een paar keer te komen vragen en steeds willen horen of ze op de goede weg zijn. Die onderken je het makkelijkst als faalangstig. Andere kinderen doen erg lang over om aan hun werk te gaan, ze hebben een sterke voorkeur voor bekend en makkelijk werk en mijden
nieuwe taken. En weer andere kinderen maskeren hun foutengedrag door bijvoorbeeld een overkoepelende overlevingsstrategiedoor bijvoorbeeld clownesk gedrag te vertonen of overdreven brutaal te doen. Kortom: faalangst uit zich in vele vormen. Soms in een veelvoud van gedragsveranderingen. Dit maakt het voor de leerkracht niet eenvoudig.
Een signaleringslijst als hulpmiddel kan de leerkracht op weg helpen.
Het goed observeren van het gedrag van de leerling en het opvangen van bepaalde signalen is dan ook van groot belang. Het levert een veelheid van gegevens op, die nodig zijn voor de begeleiding.
De volgende onderdelen kunnen ook gebruikt worden bij het herkennen faalangst:
Motorische faalangst
Men kan zeggen dat het kind bij het omcirkelen van vijf (of meer) keer het woordje 'vaak' het kind naar motorische faalangst neigt; fysiek vluchtgedrag, blokkering, terugtrekkend gedrag, onverschillig gedrag, negatief gedrag, en spanning.
Sociale faalangst
Je kunt spreken van sociale faalangst als het kind zes of meer 'vaak' scoort. Bij tienmaal 'soms' kan er in veel gevallen sprake zijn van deze vorm van faalangst;
Cognitieve faalangst
Bij elf of meer ingevulde 'vaak'- vakken, kan men spreken van cognitieve faalangst.
Bij ongeveer veertien omcirkelde 'soms'- woorden is het kind cognitief faalangstig.
Literatuur 'faalangst'
AALANGST OP SCHOOL- Ard Nieuwenbroek
Schoolpers, Houten
EMOTIONELE PROBLEMEN- A.J.J.M Ruijssenaars en J.H.M Hamers
Acco Leuven; Amersfoort
WERKEN MET SOCIAAL ANGSTIGE KINDEREN- Ulrike Petermann
Dekker & van de Vegt; Nijmegen
FAALANGST- Pieter Langedijk
Ank- Hermes; Deventer
MOTIVATIE OP SCHOOL- Hubert Hermans
Swets & Zetlinger; Amsterdam/ Lisse
FAALANGST DE BAAS- Ard Nieuwwenbroek
Kosmos- Z & K Uitgevers; Utrecht/ Antwerpen
Bij het samenstellen van dit artikel is voor een groot deel gebruikt gemaakt van de informatie van Silvia Lodder, die in mei 2000 afgestudeerd is aan de PABO, lerarenopleiding basisonderwijs in Arnhem. Haar eindscriptie ging over het onderwerp faalangst.
Zoekt u een integratief werkende therapeut?
de Droom de Bevrijding de Ont-knoping Prettige Vlucht de Verwondering Refreshing Dream de Verlichting
Als mensen of kinderen last blijken te hebben van faalangst dan is het zaak om de symptomen, die zich hierbij voordoen serieus te nemen. Overlevingsstrategieën die zich rond dit fenomeen vormen leiden op den duur tot een hevig intern conflict wat ten eerste vermoeiend is en iemand er van kan weerhouden om op een prettige harmonieuze wijze zijn leven te leiden. Het wordt in plaats hiervan dan vaak LIJDEN. Mensen met een schakering van maskers en sterke overlevingsstrategie kunnen pas op latere leeftijd door de mand vallen, overspannen of burnout geraken.
De Mee-denkers hebben een kortdurend behandelplan voor de meeste van de hieronder geschetste vormen van faalangst. De behandeling wordt sterk verkort naarmate de motivatie om er van af te komen groter is en de hoop op herstel sterker is en men ook thuis met behulp van het meegeleverde zelfhulp-cd's aan de gang gaat. faalangst Kernfusietraining©, waarbij dus ook thuis gewerkt kan worden aan het probleem met behulp van de Zelfhulp-cd's , is voor zowel kinderen als volwassenen ook een effectieve aanpak van het probleem faalangst gebleken. Mensen die aan hun faalangst zijn komen werken door middel van onze aanpak, blijken achteraf ook in andere situaties meer zelfvertrouwen te hebben en met meer plezier te studeren of hun werk te doen.
Het diagnosticeren van faalangst:
Belangrijk is om eerst een zorgvuldige diagnose te laten plaatsvinden voordat er met de begeleiding wordt begonnen. De vraag die dan gesteld wordt is: hoe komt het dat deze leerling of persoon faalangstig is? Heeft hij of zij vroeger vervelende ervaringen opgedaan met bijvoorbeeld een bepaald vak of in het gezin van herkomst? Is het de omgeving die invloed heeft gehad op het kind? Etc.
Aan de hand van observatiegegevens kan er een behandelplan voor de leerling of persoon worden opgesteld.
Voorzichtigheid bij het stellen van de diagnose blijft geboden. Een nauwkeurige omschrijving van faalangst voorkomt dat het als verklaring wordt gegeven voor andere problemen. Faalangst is tenslotte geen etiket dat per definitie op bepaald gedrag geplakt kan worden.
Als het duidelijk is dat de leerling of de persoon faalangstig is, kan er overgegaan worden op de begeleiding.
Buikpijn, vlinders in de maag, zweten, misselijkheid en hoofdpijn bij bijvoorbeeld het maken van een toets.
Faalangst is een speciale vorm van angst die kan voorkomen in (taak)situaties waarin prestaties verlangd worden. Faalangst is een veel voorkomend en wijdverbreid verschijnsel, dat zijn kiem vindt in een sterk prestatiegericht milieu, of als iemand al vroeg het gevoel heeft gehad zich te moeten bewijzen om zich een plaatsje te verwerven in het gezin van herkomst of op school. Iedereen kan zich er wel wat bij voorstellen, want het komt bij iedereen (in meer of mindere mate) voor. Kun je faalangst niet goed hanteren en heb je er last van, dan spreken we van negatieve faalangst. Je gaat dan onder je niveau presteren.
Dit kan zo negatief uitpakken dat het een negatieve invloed op iemand heeft. Negatieve faalangst vindt plaats als er een dermate hoge druk op iemand wordt uitgeoefend dat de kernkwaliteit zijn valkuil wordt. Als iemand voor zich zelf de lat altijd al hoog legt is de basis spanning hoog. Als er dan iemand nog hogere eisen stelt in een stressvolle situatie kan iemand daarop allergisch reageren, waardoor deze persoon in zijn eigen valkuil valt. Deze zogeheten allergie in iemands karakter wordt vaak door dominante en veeleisende personen versterkt. De uitdaging is dan om minder gevoelig te reageren op deze trigger van buitenaf.
Bestel één of meerdere zelfhulp-cd's via onze shop om de basisstress te reduceren tot normaal niveau.
de Droom de Bevrijding de Ont-knoping Prettige Vlucht de Verwondering Refreshing Dream de Verlichting
Bij aankoop van het boek met twee cd's de Verlichting krijgt u één van de andere cd's praktisch voor inkoopsprijs.
Welkom, maak kennis met de kortdurende Kernfusiemethode® in een traject van zeven sessies mét, voor thuis, zelfhulp-cd's.
Wij zijn gespecialiseerd in het oplossen van conflicten, die zich zowel thuis als op de werkvloer voordoen of bij interne conflicten, die het gevolg zijn van onverwerkte emotionele gebeurtenissen. De chronische stress, die daar het gevolg van is kan ondermeer slaapproblemen, (faal) angsten, hyperventilatie, darmproblemen, conflicten door gedrags-problemen en zelfs een burnout opleveren. U kunt kiezen voor een zakelijk of persoonlijk advies, een kortdurend effectief coaching -of therapietraject voor zowel volwassenen, ouders, jongeren als kinderen. We werken aan de hand van systemische oplossingen, zelfhulp-methoden op cd en de door de Mee-denkers ontwikkelde Kernfusiemethode. Wij, Marja Wijntjes en Luuc Christiaanse zijn beiden Europees geregistreerd hypnotherapeut.
